Blog Archives

Schrijven met bijzondere groepen


Schrijven met bijzondere groepen

Als Mevrouw Schrijftaal geef ik graag workshops aan kinderen en volwassenen. Na afloop van een poëzieworkshop in een bibliotheek werd me gevraagd een soortgelijke workshop te geven in de ambulante psychiatrie. Ik deed het met veel plezier en de deelnemers genoten van deze mogelijkheid om zich te uiten. ‘Waarom doen we dit niet vaker?’ hoorde ik zeggen. Ik werd teruggevraagd, later ook op andere locaties. Deelnemers, begeleiders en ikzelf verlieten steeds positief geladen de workshops. Deelnemers met een compleet gedicht, stof tot nadenken of ruw materiaal om mee verder te werken; begeleiders vanwege een totaal andere manier van ‘werken’ met cliënten en ik als docent met de verzekering dat ik op het gebied van schrijven met bijzondere groepen echt iets te bieden heb.

Mijn ervaring en vaardigheden

In deze tekst wil ik toelichten wát ik dan zoal te bieden heb, en waarom het een goed idee is om binnen de psychiatrie of in andere kwetsbare groepen zulke creatieve mogelijkheden te bieden.

  • Sinds 2010 heb ik als schrijfdocent al veel cursisten en dichters begeleid. Ik geef inzicht in de verschillende fasen van het schrijfproces en beschik over voorbeelden, oefeningen en gereedschap om tot mooie gedichten en andere teksten te komen.
  • Ik ben iemand die verschrikkelijk graag mensen aanmoedigt om iets te leren en om iets te creëren. Terwijl ze oefenen om hun onzekerheden en ‘kritische ik’ uit te schakelen, laten ze hun eigen ‘stem’ vrij in de teksten die ze schrijven.
  • Ik heb een veilige uitstraling. Voor mij persoonlijk is veiligheid een belangrijk gegeven en door langdurige ervaring in de hulpverlening weet ik hoe belangrijk een veilige omgeving is voor cliënten. Lees ook de blogteksten over 13 jaar werken in de vrouwenopvang. Daarnaast heb ik ervaring met taallessen en voorlichting over gezond leven aan nieuwkomers, vaak vluchtelingen.
  • Ik schrik niet van problemen. Dat heeft met bovenstaande ervaring te maken. Het betekent ook dat ik geleerd heb om niet op alle prikkels en signalen in te gaan, zeker niet als die niet met de inhoud van de workshop te maken hebben.
  • Doordat ik veel met groepen heb gewerkt, ben ik goed in het bewaken van de tijd en het proces in de groep.

Dit is het moment om te benadrukken dat ik geen therapie geef, maar workshops en cursussen waarin mensen zich door middel van de taal kunnen uitdrukken. Waarbij ik ervan overtuigd ben – ook door eigen ervaring – dat creatief schrijven een heilzame werking heeft. Elders op deze website ga ik wat dieper in op dit heilzame of therapeutische effect.


Zichzelf verrassen

Bij creatief schrijven verrassen mensen zichzelf vaak met wat er – als vanzelf – uit hun pen komt. ‘Ik wist niet dat ik het in me had’, hoor ik vaak tijdens mijn lessen en workshops. Met de juiste thema’s en aanmoediging worden gedachten en herinneringen aangeboord waarvan de schrijvers zich niet of nauwelijks bewust waren. Er komen woorden en zinnen naar boven die beeldend en krachtig zijn. Zelfs een nare herinnering kan mooie teksten opleveren.

Een voorbeeld dat me bij is gebleven: naar aanleiding van het thema ‘Vrijheid’ gebruikte één deelnemer in haar gedicht het woord ‘vrijgevochten’ en een andere kwam met ‘onbevochten’. beide woorden waren raak gekozen, hoe tegenstrijdig ook. Het luisteren naar zulke taaluitingen levert interessante nabesprekingen en feedback op.

Verwerken op twee manieren

Gaat het in de workshops dan altijd om verwerken? Nee en ja. Zoals ik hierboven schets, is het schrijven van een gedicht of andere korte tekst een plezierige en verrassende gebeurtenis op zichzelf. Voor de workshops kies ik geen zware of beladen thema’s, maar onderwerpen waarmee de deelnemers veel ruimte hebben voor een eigen invulling, zoals het genoemde ‘vrijheid’, ‘ontmoeting’ of ‘herinneringen’. Ik neem altijd concrete voorwerpen mee voor een zintuiglijke ervaring als prikkel. Denk hierbij aan alle zintuigen, dus niet alleen kijken en luisteren, maar ook geur, smaak en tastzin.

Een ‘bijproduct’ van schrijven kan emotionele verwerking zijn. Ik zie die verwerking op twee manieren:

  1. verwerken ván: vat krijgen op, woorden geven aan (negatieve) emoties, die daardoor beter hanteerbaar worden
  2. verwerken tót: uit de op gang gebrachte woordenstroom de krachtige woorden, beelden en zinnen halen om er een interessante, rakende tekst mee te maken. De kunst is om deze emoties (positief én negatief) niet te benoemen, maar door de taaluiting, klanken, beeldspraak, concrete details óp te roepen.

Voorbeeldgedicht workshop met als thema Vrijheid

Er zijn ook onderwerpen die deelnemers aanmoedigen om met elkaar in gesprek te gaan. Zo gaf ik bij Platform-C in Amstelveen een schrijfworkshop met als onderwerp ‘ontmoeting’. Naast geschreven portretten leverden de opdrachten interessante gespreksstof op. Deelnemers gingen volop in dialoog de deur uit.

Workshops op maat aan speciale doelgroepen

Net als bij de deelnemers aan de workshops, smaakt het bij mij naar meer. Ik zou graag vaker maatwerk leveren. Ben je werkzaam in de psychiatrie, hulpverlening of met andere bijzondere of kwetsbare groepen en geïnteresseerd in een poëzieworkshop, of een andere schrijfworkshop op maat? Neem dan contact op via schrijftaal@ziggo.nl of bel 06 – 4630 7175 voor meer informatie. Er is veel mogelijk, we kunnen de workshop afstemmen op jouw wensen en die van de groep. Denk hierbij aan een passend onderwerp, maar ook aan het niveau van taalvaardigheid.


‘Woordvangers’ in het basisonderwijs


Als Mevrouw SchrijfTaal begon ik enkele jaren geleden met ‘Woordvangers’. Toen was het nog een naschools programma voor creatief schrijven. Nu heb ik ‘Woordvangers’ ontwikkeld tot een volwaardig onderschools programma. Ik kom drie keer in de klas. De lessen duren vijf kwartier tot anderhalf uur. Met de school spreek ik de duur van de lessen af.

Verbeelding

`Woordvangers’ zijn kinderen die op een speelse manier leren hun verbeelding in te zetten bij het schrijven van korte teksten. Denk hierbij aan verhaaltjes en gedichten. Samen lezen we inspirerende voorbeelden. Woordvangers krijgen diverse zintuiglijke prikkels aangeboden en leren op verschillende manieren associëren. Verder leren ze samenwerken, hun eigen teksten presenteren en elkaar opbouwende feedback geven.


'Woordvangers' in groep zes van basisschool het Palet in Nieuw-Vennep. Het thema was reizen
‘Woordvangers’ in groep zes van basisschool Het Palet in Nieuw-Vennep, thema ‘Reizen’.

Voor elke ‘Woordvanger’ wat wils

De meeste kinderen beleven veel plezier aan de verschillende aspecten van creatief schrijven. Sommige gaan helemaal los op het voorlezen, andere op zelf schrijven. Weer andere kinderen zijn sterren in samenwerken of feedback (tops en tips) geven. In ieder geval leren ze vrijer en flexibeler met taal om te gaan. Heel anders dan bij de ‘gewone’ taallessen. Plezierig en leerzaam kunnen echt samengaan!

Thema’s

Ik werk graag aan de hand van een thema. Het geeft de kinderen houvast en de lessen richting. Het thema kan te maken hebben met de Kinderboekenweek of een ander actueel onderwerp. Als school kunt u ook zelf een thema opgeven. Het programma wordt op maat gemaakt. Ik zorg voor passende voorbeelden en opdrachten die bij het thema aansluiten. Zo vormt het thema een rode draad in de lessen.

Het thema van de Kinderboekenweek 2019 is ‘Reis mee!’ Dit jaar maken de Woordvangers daarom een avontuurlijke reis door het Land van Taal. Zo’n reis kan verrassend mooi of grappig zijn, griezelig of juist een beetje verdrietig. Niks is verkeerd, want ieder kind heeft eigen verhalen te vertellen. Mevrouw Schrijftaal helpt ze de woorden daarvoor te vangen.


'Reis mee?' is het thema van de Kinderboekenweek 2019, dus ook van 'Woordvangers' in groep zes van het Palet.
‘Reis mee!’ is het thema van de Kinderboekenweek 2019, dus ook van ‘Woordvangers’

‘Woordvangers’ aanvragen

Als leerkracht in de Haarlemmermeerpolder kunt u Woordvangers aanvragen via de Edutheek Haarlemmermeer. Leerkrachten van basisscholen in andere regio’s kunnen direct contact opnemen met Mevrouw SchrijfTaal. Ik ben gecertificeerd schrijfdocent en heb veel ervaring met begeleiding van kinderen en volwassenen. Met plezier kom ik in de klas om van de leerlingen echte Woordvangers te maken!


Winnend gedicht ‘Kom verder’

 

Er gebeurde veel tijdens de Open Dag van de Volksuniversiteit, Muziek- en Dansschool en Kunstuitleen in Amstelveen. Dat is de laatste keer dat ik deze drie organisaties opnoem, want vanaf die dag, 9 september, is de gezamenlijke naam bekend: Platform C.

Je kunt hier een uitvoerig verslag lezen van de onthulling en de rest van de feestelijke dag. Zelf was ik het meest betrokken bij de fusie-poeziewedstrijd ‘Kom verder’. De winnende gedichten staan op de nieuwe site van Platform C.

 

Nel ontvangt de eerste prijs uit handen van Matthijs den Hollander, stadsdichter van Amstelveen

 

Ik ben bijzonder trots op Nel, deelneemster aan de Poeziewerkplaats, die de eerste prijs won met haar gedicht ‘Kom verder’. In het juryrapport staat:

"In het winnende gedicht overstijgt de mens zichzelf op zeer poëtische wijze. 
Met beelden uit de natuur schildert de dichter verschillende houdingen om in 
het leven te staan: stilstaan, doorgaan en verder komen. Stilstaan bij verwelkende 
hemelsblauwe bloemen is een soort van sterven; een zachtgele vlinder vangen 
met een camera is een soort van blijven.  Maar je kunt nog verder komen door 
vanaf de top van een berg de vlakken in vele tinten zien en je te verwonderen. 
Voortgaan is een vorm van leven."

Lees nu haar prachtige gedicht.

Kom verder

Je kunt stilstaan
in een weide met hemelsblauwe bloemen
wachten totdat ze verwelken
het verdriet om voorbijgaan
vasthouden en koesteren
tot je langzaam verdwijnt
Stilstaan is een soort van sterven

Je kunt doorgaan
de scherpe randen van de rots trotseren
omhoog klauteren
vallen en weer opstaan
een zachtgele vlinder voorbij zien fladderen
het geluk vangen met de camera
Herinneren is een soort van blijven

Je kunt verderkomen
jezelf overstijgen, de top bereiken
zien hoe vlakken in vele tinten
zich verbinden tot een adembenemend vergezicht
zwijgen, voelen, verwonderen
Voortgaan is een vorm van leven

Nel Goudriaan
29 juli 2017

 

Woordvangers – creatief schrijven met kinderen

 

Woordvangers is een naschools programma om kinderen in de basisschoolleeftijd vertrouwd te maken met creatief schrijven. Creatief schrijven is een heel andere vaardigheid dan foutloos spellen of netjes schrijven.
Woordvangers voor WordPress Linnaeusschool gr4 proeven
Kinderen vanaf groep vier leren aan de hand van zintuiglijke ervaringen te schrijven over hun eigen beleving. Een meisje uit groep vier van de Linnaeusschool uit Amsterdam Oost schreef bijvoorbeeld naar aanleiding van een smaak:

het was vies en het was
bruin en me tanden werden bruin
me tong werd bruin
en me gezicht werd rood haha
haha

Ook leren de kinderen meer hun fantasie gebruiken bij het schrijven. Dat betekent dat ze zelf dingen mogen verzinnen die niet per se echt gebeurd hoeven te zijn. Een meisje uit groep vijf koos drie woorden: Taxsi, paars en pen. Daarmee bedacht ze deze korte tekst:

ik zag een taxsi
maar geen normale
een paarse en er
was een grote pen
erop

Het gaat hier duidelijk niet om de juiste spelling of grammatica, maar juist om de vrijheid en de levende taal van het kind zelf.

Het is niet altijd eenvoudig om jonge kinderen aan het schrijven te krijgen, maar met prikkels die de nieuwsgierigheid en fantasie stimuleren én met wat aanmoediging leren de kinderen originele teksten te schrijven. Aan het einde van het programma op de As Siddieqschool in Amsterdam Noord schudde een meisje uit groep zes een heel lied uit haar mouw.

Woordvangers As Siddieq Lied Fatima

Ter afsluiting houden de kinderen een presentatie waarbij ze hun eigen teksten voorlezen en/of posters maken met bestaande en eigen teksten. Dan blijkt hoeveel zij spelenderwijs hebben opgepikt.

Woordvangers As Siddieq Ik heb geleerd

Hieronder staan nog wat foto’s die ik nam bij Woordvangers in Amsterdam-Oost en -Noord. In Oost krijgen de kinderen na afloop een diploma van de Talententent.

Wilt u ook creatief schrijvende Woordvangers op uw school? dan kunt u voor de naschoolse activiteit contact opnemen met Stichting Wijsneus (Amsterdam Noord) of Dynamo (o.a. Amsterdam-Oost). Ik wil het programma ook graag binnen schooltijd (onderschools) geven. Hierover kunt u contact opnemen met mijzelf, Mevrouw SchrijfTaal.

Woordvangers voor WordPress Linnaeusschool gr4 poster

Woordvangers voor WordPress Linnaeusschool gr4 poster2

Woordvangers voor WordPress Linnaeusschool gr4 aardige juf

Woordvangers voor WordPress Linnaeusschool gr4 diploma

Individuele coaching schrijvers en dichters

 

Individuele coaching en online feedback

Wil je dat ik je gedichten of verhalen zorgvuldig lees en van opbouwende feedback voorzie? Dan spreken we een hoeveelheid tekst af, bijvoorbeeld een verhaal of tien gedichten, waarop ik uitgebreid feedback zal geven. Individuele coaching is maatwerk. Informeer per mail naar de mogelijkheden.

Bij de Schrijven Online Academie kun je een online cursus gedichten schrijven volgen, in je eigen tempo. In de cursus worden poëtische middelen behandeld, zoals regelafbreking, beeldspraak, ritme, herhaling, rijm en klankgebruik. Na vier lessen is je dichtgereedschap flink uitgebreid.

Thuisopdrachten

Aan het einde van elke les staat een thuisopdracht. Op je uitgewerkte opdrachten geef ik persoonlijke feedback. Daarbij benoem ik sterke kanten en verbeterpunten. Aan het einde van de cursus ontvang je een rapport over je vorderingen.

Elders op deze site vind je een gedicht van een van mijn cursisten.

Incasseren kun je leren – over feedback ontvangen

‘Eerlijk gezegd heb ik het moeten leren, omgaan met kritiek,’ bekende ik aan een andere schrijfster. ‘Hoe heb je dat gedaan dan,’ vroeg ze. Mijn antwoord zou ook nuttig kunnen zijn voor andere schrijvers.
“Het is vooral een kwestie van dosering, managen en doorzetten. Ik voel een powerpointpresentatie met bullets aankomen.

Dosering: in een groep (als lid van de groep) trek ik het meestal niet. Na een aantal rot-ervaringen heb ik besloten mezelf te beschermen en me niet meer bloot te stellen aan een salvo van meningen en ongezouten kritiek. Het komt veel te veel binnen en ik kan me er niet goed tegen wapenen. Verder probeer ik mijn critici zorgvuldig uit te kiezen. Het liefst mensen die ik vertrouw, die naar mijn idee iets te melden hebben en zorgvuldig zijn. Dat wil dus niet zeggen dat ik geen (negatieve) kritiek kan verdragen. Het gaat om de mate waarin en misschien nog wel belangrijker: de toon! C’est le ton qui fait la musique, n’est-ce pas?

Managen: het is sowieso een kwestie van dosering. Hoeveel kan je verstouwen? Neem afstand, trek je terug als het even genoeg is. Let op signalen zoals hoofdpijn of irritatie. Kies je critici zorgvuldig, stel je werk niet bloot aan mensen van wie je al weet dat zij de botte bijl altijd hebben klaarliggen. Verder helpt het heel erg om om gerichte feedback te vragen, zoals: wat vind je van dit of dat personage, of van het perspectief? In veel gevallen voorkom je dan een hagel van ongeleide projectielen!

Doorzetten: het is hetzelfde als bij het hele schrijfproces: oefening baart kunst. Door veel kritiek te incasseren – liefst genuanceerd natuurlijk – ben ik er uiteindelijk beter tegen bestand geraakt. Echt een dikke huid zal ik nooit krijgen, maar ik heb geleerd om veel kritiek naast me neer te leggen, omdat die geen hout snijdt of omdat ik er niet om gevraagd heb. Ongevraagde adviezen zijn vaak ondoordacht (denk gerust: dom!) Ik loop niet naast mijn schoenen, maar door veel ervaring is mijn zelfvertrouwen gegroeid. Schrijven is een doe-woord! Stoppen met schrijven is de enige manier om te falen.*

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

*Ik lees graag de tweets van Jon Winokur, @AdviceToWriters, voor intelligente adviezen en reflecties over schrijven. Meestal zijn het citaten van bekende schrijvers en vaak glimlach ik van herkenning als ik ze lees.”

Verkeerd begrepen – over schrijfopdrachten


Ze schrijft razendsnel, de tafel schudt mee tijdens de les. Bij het inleveren van het huiswerk verontschuldigt ze zich omdat ze teveel geschreven heeft, en omdat ze denkt dat ze de opdracht verkeerd heeft begrepen. ‘We zullen zien,’ zeg ik en: ‘je kunt altijd nog schrappen.’ Een andere cursist komt met een stukje van drie regels en zegt erbij dat het nog niet af is. Een derde heeft de opdracht echt verkeerd begrepen en zegt: ‘Zo had je het ècht gezegd, hoor!’

Natuurlijk moet je als schrijfdocent heel duidelijk zijn in je opdrachten, dat hoort bij het vak. Zelf ben ik iemand die na een halve instructie aan de slag gaat en zich weinig aantrekt van de details van de opdracht. Dat is mijn leerstijl – ik ben een echte doener – wat tot gevolg heeft dat ik vaak moet herschrijven en veel moet schrappen. Als beginnend docent moest ik er even aan wennen dat niet iedereen dezelfde leerstijl heeft. Er zijn cursisten die heel precieze instructies nodig hebben om te kunnen beginnen, echte denkers en afwegers. Daar werd ik eerst ongeduldig van, ik ervoer het als weerstand. ‘Hup aan de slag!’ dacht ik en zei ik, zeg ik nog weleens. Door ervaring en scholing heb ik die verschillende stijlen leren kennen. Ik houd er rekening mee door opdrachten op verschillende manieren aan te bieden en bouw vaker tussenstappen in bij oefeningen. Als iemand een opdracht niet goed heeft begrepen, verontschuldig ik me. ‘Ik ben misschien niet helemaal duidelijk geweest.’

Ik ben er ook achter gekomen dat er altijd verschillen in interpretatie zijn, hoe duidelijk ik ook ben met de instructies. De een komt na de opdracht om een scène met dialoog te schrijven met een toneeltekst aan, de ander met een verhaal van drie kantjes. Is dat erg? Nee! Dat maakt het vak van schrijfdocent juist zo leuk. Zoveel cursisten, zoveel opvattingen van een opdracht. Zoveel verschillenden teksten om van te genieten. Zender en ontvanger doen allebei de helft van het werk! Dat geldt voor schrijvers en lezers, maar ook voor docenten en cursisten.


Haar zaak, gedicht van een cursist bij de Schrijven Online Academie

Haar zaak

Er rinkelen schroeven in de winkel. Kasten
worden gemonteerd, lampenkappen ingevlogen
met de snelheid van het licht. Armaturen
arriveren en de kroonluchter hangt goed. Als de vloer
gezogen is, geven de lampen zonlicht
in haar eigen zaak

Er rinkelen bellen in de winkel. De eerste
klanten komen. Ogen strelen armaturen, handen
lampenkappen. De kroonluchter lacht en sprankelt
boven haar. Ze ziet de mensen verder lopen, misschien
morgen lampen kopen. Ze laat ze branden
voor haar goede zaak

Er rinkelen munten in de winkel. Het is alleen
het tellen van de kas. De armaturen buigen. Er loopt een
klant tussen de lampenkappen. Door de kroonluchter
verblind, vraagt hij waar de HEMA is. Haar lach verdampt,
naast de lampen valt er schaduw
in haar stille zaak

Er rinkelen scherven in de winkel. Na duizend
lege dagen worden lampenkappen winkeldochters,
armaturen materialen. De kroonluchter liegt dof een lach.
In de totale leegverkoop slaat de laatste klant
een aanbieding af. Dan doven een voor een de lichten
in haar verloren zaak

Naam van de dichter bekend bij Mevrouw SchrijfTaal
Het betreft een deelnemer aan de cursus ‘Gedichten Schrijven’ bij de Schrijven Online Academie

Read more »

Afgecertificeerd!



Op zaterdag 9 februari ontving ik samen met twaalf andere doorzetters het certificaat van de opleiding tot Docent Creatief Schrijven (DOCS). Met KunstKeur. De docenten spraken over iedere student enige persoonlijke woorden, waarna ons gezicht én een citaat groot op een beeldscherm verschenen.





En dan: mijn bewijs van doorzettingsvermogen:





Ik mag me definitief professioneel schrijfdocent noemen. Kom maar op met die cursisten! In de komende tijd zal ik hier af en toe teksten uit mijn afstudeerportfolio publiceren. En nieuwe teksten produceren. Daar verlang ik erg naar. In de laatste anderhalf jaar hebben het zelf dichten en schrijven op een laag pitje gestaan. Nu komt daar weer ruimte voor.